Phụ huynh nên đồng hành với con như thế nào trong 3 năm THPT?

Vì sao càng lên THPT, cha mẹ càng cần thay đổi cách đồng hành?

Ở tuổi 15 - 18, học sinh bắt đầu có nhu cầu được quyết định nhiều hơn về việc học, bạn bè, sở thích và tương lai. Các em có thể chưa đủ kinh nghiệm để đưa ra mọi quyết định đúng, nhưng nếu cha mẹ quyết định thay quá nhiều, con cũng khó hình thành khả năng tự chịu trách nhiệm.

Từ góc độ nhà trường, chúng tôi thường thấy một tình huống khá phổ biến: cha mẹ rất quan tâm đến kết quả học tập nhưng lại ít có cơ hội hiểu xem con đang gặp khó khăn ở đâu. Một học sinh điểm giảm có thể không phải vì lười học. Có em chưa biết cách học ở bậc THPT, có em đang mất phương hướng, cũng có em chịu áp lực nhưng không biết cách chia sẻ.

Vì vậy, điều đầu tiên cha mẹ có thể thay đổi là đừng chỉ hỏi về kết quả, hãy hỏi về quá trình.

Thay vì chỉ hỏi “Hôm nay được mấy điểm?”, đôi khi hãy hỏi: “Dạo này môn nào làm con thấy khó nhất?”, “Con đang thấy việc học có ổn không?” hoặc “Có điều gì ở trường mà con muốn bố mẹ hiểu hơn không?”. Những cuộc trò chuyện như vậy giúp cha mẹ nhìn thấy vấn đề trước khi nó trở thành một khoảng cách lớn.

Lớp 10: Cho con thời gian làm quen với một chặng đường mới

Với nhiều học sinh, lớp 10 là một cú chuyển không nhỏ. Cách học thay đổi, lượng kiến thức nhiều hơn, môi trường mới và những mối quan hệ mới cũng xuất hiện. Có những em từng học khá tốt ở THCS nhưng lại mất một thời gian để tìm được phương pháp phù hợp khi lên THPT.

Trong năm đầu tiên, cha mẹ không nên quá vội vàng kết luận rằng con “học sa sút” chỉ từ một vài điểm số. Điều đáng quan tâm hơn là con có đang dần thích nghi với cách học mới hay không.

Cha mẹ có thể giúp con thiết lập một nhịp sinh hoạt ổn định, khuyến khích con tự lập kế hoạch học tập và theo dõi tiến độ của chính mình. Nếu con gặp khó khăn, hãy cùng con tìm nguyên nhân và trao đổi với giáo viên khi cần thiết.

Đây cũng là thời điểm tốt để tập cho con một thói quen rất quan trọng: việc học là trách nhiệm của con, còn gia đình là nơi con có thể tìm đến khi cần hỗ trợ.

Lớp 11: Cùng con nhìn xa hơn những điểm số

Nếu lớp 10 chủ yếu là thích nghi thì lớp 11 thường là thời điểm học sinh bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc hơn về tương lai. Con có thể bắt đầu hỏi về ngành học, trường đại học, nghề nghiệp hoặc nhận ra rằng một số môn học phù hợp với mình hơn những môn khác.

Đây là lúc cha mẹ nên dành nhiều thời gian trò chuyện với con về định hướng, nhưng không nên biến cuộc trò chuyện thành việc áp đặt một lựa chọn.

Chẳng hạn, nếu con nói muốn theo một ngành nào đó, thay vì trả lời ngay “Ngành này không ổn đâu” hoặc “Con nên học ngành khác”, cha mẹ có thể cùng con tìm hiểu: Ngành này học những gì? Công việc thực tế ra sao? Con cần những năng lực nào? Kết quả học tập hiện tại có phù hợp không? Điều gì khiến con thực sự hứng thú với ngành này?

Qua những câu hỏi đó, con sẽ học được cách tự đánh giá một lựa chọn thay vì chỉ chờ cha mẹ đưa ra đáp án.

Ở giai đoạn này, phụ huynh cũng nên chấp nhận rằng suy nghĩ của con có thể thay đổi. Việc một học sinh lớp 11 chưa chắc chắn hoàn toàn về nghề nghiệp không phải là vấn đề. Điều quan trọng là con đang chủ động tìm hiểu và dần hiểu mình hơn.

Lớp 12: Khi con cần một điểm tựa bình tĩnh hơn là thêm áp lực

Lớp 12 là thời điểm cả gia đình dễ căng thẳng nhất. Kỳ thi tốt nghiệp THPT, xét tuyển đại học, lựa chọn ngành học và những kỳ vọng về tương lai khiến học sinh phải đối mặt với nhiều quyết định trong cùng một khoảng thời gian.

Đây cũng là lúc cảm xúc của cha mẹ có ảnh hưởng rất rõ đến con. Khi cha mẹ liên tục hỏi “Đã học chưa?”, “Bao nhiêu điểm mới đậu?”, “Bạn con học đến đâu rồi?”, những câu hỏi tưởng như rất bình thường có thể khiến con cảm thấy mình luôn ở trong trạng thái chưa đủ tốt.

Cha mẹ vẫn cần quan tâm đến việc học, nhưng nên chuyển từ giám sát sang hỗ trợ. Cùng con xem lại mục tiêu, giúp con sắp xếp những việc cần làm, giữ cho sinh hoạt và sức khỏe ổn định, đồng thời để con có không gian tự thực hiện kế hoạch của mình.

Nếu một bài kiểm tra không đạt như mong muốn, điều cần nói có thể không phải là “Sao con lại để mất điểm như vậy?”, mà là: “Phần nào con đang chưa chắc? Mình có thể điều chỉnh cách học thế nào cho lần sau?”

Một kết quả chưa tốt vẫn có thể trở thành thông tin hữu ích nếu con được hướng dẫn cách nhìn vào nó và điều chỉnh.

Cha mẹ cần đồng hành đến đâu để con vừa được hỗ trợ, vừa có thể tự lập?

Đây có lẽ là câu hỏi khó nhất đối với nhiều phụ huynh. Bởi nếu buông quá sớm, cha mẹ lo con chưa đủ trưởng thành; nhưng nếu can thiệp quá sâu, con lại khó hình thành tính tự lập.

Theo kinh nghiệm của nhà trường, cha mẹ có thể dựa vào một nguyên tắc đơn giản: những việc con có khả năng tự làm thì hãy để con tự làm; những việc con chưa đủ kinh nghiệm thì cha mẹ cùng phân tích; những vấn đề vượt quá khả năng của gia đình thì hãy tìm sự hỗ trợ phù hợp.

Con có thể tự lập thời gian học, tự chuẩn bị bài, tự theo dõi điểm số và tự tìm hiểu ngành nghề. Cha mẹ có thể hỗ trợ khi con cần định hướng, gặp khó khăn trong học tập hoặc phải đưa ra những lựa chọn lớn. Nhà trường và giáo viên có thể trở thành cầu nối khi vấn đề liên quan đến phương pháp học, tâm lý học đường hoặc định hướng giáo dục.

Quan trọng nhất, đừng để mọi cuộc trò chuyện giữa cha mẹ và con chỉ xoay quanh chuyện học. Một bữa cơm mà con có thể kể về một người bạn, một chuyện vui ở lớp hay một điều khiến con băn khoăn cũng có giá trị. Khi mối quan hệ đủ gần gũi, cha mẹ sẽ dễ nhận ra những thay đổi của con hơn và con cũng dễ mở lời khi thực sự cần giúp đỡ.

Kết luận

Ba năm THPT rồi sẽ đi qua khá nhanh. Điều nhà trường mong muốn không phải là phụ huynh có thể kiểm soát thật tốt từng ngày học của con, mà là sau ba năm, con đã biết cách tự học, biết suy nghĩ trước một lựa chọn, biết chịu trách nhiệm với quyết định của mình và vẫn cảm nhận được rằng phía sau mình luôn có một gia đình sẵn sàng lắng nghe.

Đó cũng là cách đồng hành mà chúng tôi tin rằng sẽ giúp học sinh bước ra khỏi cánh cửa THPT với sự trưởng thành thực chất, thay vì chỉ mang theo một bảng điểm đẹp.